Główna Wydawnictwa Monografie Prace naukowe - Monografie KOMAG Monografia nr 40

Monografia nr 40

IDENTYFIKACJA I OCENA WYBRANYCH ZAGROŻEŃ WYSTĘPUJĄCYCH W ŚRODOWISKU ŻYCIA DZIECI

Beata Grynkiewicz-Bylina
Gliwice 2013, s.1-188, il., bibliogr. 319 poz.
ISBN 978-83-60708-74-3
13,75 arkusza wydawniczego
cena egz. 40,00 zł

 

Środowisko, według ustawy Prawo ochrony środowiska, jest definiowane jako ogół elementów przyrodniczych, w tym także przekształconych w wyniku działalności człowieka, a w szczególności powierzchnia ziemi, kopaliny, woda, powietrze, krajobraz, klimat oraz pozostałe elementy różnorodności biologicznej, a także wzajemne oddziaływania pomiędzy tymi elementami (Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001).
(Mierzwiński 1991) definiuje środowisko jako ogół elementów nieożywionych i ożywionych, zarówno naturalnych, jak i powstałych w wyniku działalności człowieka, występujących na ściśle określonym obszarze, wraz ze wszelkimi oddziaływaniami i występującymi pomiędzy nimi zależnościami.
W tak zdefiniowanym środowisku mieści się również pojęcie „środowisko życia ludzi”. Jest ono związane z miejscem ich zamieszkania, warunkami bytowymi, rodzajem wykonywanej pracy, otoczeniem społeczno-kulturowym i ekonomicznym oraz zanieczyszczeniem środowiska. Jednym z wielu elementów środowiska życia ludzi jest infrastruktura techniczna. Tworzy ona układ wzajemnych oddziaływań, określany poprzez relacje systemu człowiek - technika - środowisko.

W zależności od celu rozważań, systemem może być aglomeracja miejska, zakład przemysłowy, stanowisko pracy, dom, szkoła, przedszkole, czy miejsce zabaw. W każdym z wymienionych przykładów może dochodzić do zdarzeń niepożądanych tj.: awarii i niesprawności obiektów technicznych, uwolnienia szkodliwych substancji, czy błędów ludzi, wywołujących stany zagrożeń, których skutkami mogą być różnego rodzaju straty, w tym utrata zdrowia i życia ludzi.
Zdrowie, zgodnie definicją WHO, rozumiane jest jako stan kompletnego, fizycznego, psychicznego i społecznego dobrobytu, a nie jedynie jako brak chorób lub niepełnosprawności (Konstytucja WHO 1946).
Ogromna różnorodność czynników ryzyka środowiskowego oraz spowodowanych przez nie skutków zdrowotnych powodują, że do ich prawidłowej diagnostyki konieczne jest przeprowadzenie bardzo wnikliwych analiz. Narażenie środowiskowe charakteryzuje się długim czasem ekspozycji na mieszaninę czynników chemicznych, biologicznych i fizycznych, pochodzących z wielu źródeł lub różnorodnością czynników pochodzących z jednego źródła. Jego cechą charakterystyczną jest zazwyczaj niskie stężenie (natężenie) czynników, różnorodne mechanizmy działania oraz możliwość wzajemnych oddziaływań, zarówno synergistycznych, antagonistycznych, jak i addytywnych, bądź brak występowania zależności. Skutki narażenia mogą mieć charakter natychmiastowy (wypadek) lub opóźniony (przewlekłe stany chorobowe). Są one szczególnie dotkliwe, gdy dotyczą dzieci, najwrażliwszą na zagrożenia subpopulację społeczeństwa.
Dzieci, ze względu na ich dużą aktywność poznawczą i ruchową oraz trudne do przewidzenia zachowanie, oraz brak umiejętności samodzielnej oceny sytuacji niebezpiecznych, są często ofiarami wypadków i urazów związanych z użyciem przedmiotów znajdujących się w ich otoczeniu - środowisku domowym (Dugiełło 1979, Mackellar 1989; Zuckerman, Conway 1997; Krysta et al.2005; Bauer, Steinem 2009; CPSC`s NEISS Data Highlights 2010). Z tego powodu w Unii Europejskiej 180 000 dzieci rocznie wymaga pomocy ratownictwa medycznego. Przedmiotami powodującymi urazy są artykuły dla niemowląt i małych dzieci, tj.: przewijaki, krzesełka do karmienia, wózki i łóżeczka dziecięce, chodziki, jak również wyposażenie placów zabaw oraz zabawki.
W świetle powyższego, zagrożenia związane z użytkowaniem wyrobów w środowisku życia dzieci należy umiejscowić w dyscyplinie naukowej inżynieria środowiska.
Podjęta problematyka pracy podyktowana została troską o ochronę zdrowia dzieci. Występowanie zdarzeń niepożądanych, wywołujących stany zagrożeń, których skutkiem może być utrata zdrowia lub życia dzieci, wymaga podejmowania szeregu działań metodycznych i technicznych.
W monografii zaprezentowano wyniki prac badawczych i analiz, prowadzonych w latach 2005-2013.
Skupiono się w niej w szczególności na badaniach zagrożeń związanych z użytkowaniem zabawek przeznaczonych dla dzieci w wieku poniżej trzech lat oraz ocenie ich bezpieczeństwa. W tym celu zbudowano stanowiska badawcze odwzorowujące zagrożenia występujące w środowisku życia i zabaw dzieci.
Zidentyfikowanym zagrożeniom przyporządkowano odpowiednie typy ryzyka. Na ich podstawie przeprowadzono ocenę skutków zdrowotnych u dzieci. Istotnym elementem prac badawczych było wyspecyfikowanie zbioru czynników, których wystąpienie może wywoływać stany zagrożeń podczas użytkowania zabawek, w świetle wyspecyfikowanych kryteriów oceny. Na podstawie wyników badań wyznaczono kategorie zabawek, których użytkowanie przez dzieci poniżej trzeciego roku życia związane jest z ryzykiem wystąpienia urazu.
Scharakteryzowano źródła zagrożeń chemicznych występujących w środowisku życia dzieci związane z materiałami stosowanymi do wytwarzania produktów konsumenckich. Zaprezentowano wyniki badań migracji toksycznych pierwiastków, w tym metali ciężkich z materiałów stosowanych jako powłoki w zabawkach oraz zawartości niebezpiecznych substancji, jakimi są ftalany i kadm, w wyrobach dla dzieci.
Określono w ten sposób skalę związanych z nimi zagrożeń wpływających na zdrowie dzieci i ich środowisko życia. Wskazano na potrzebę oceny zagrożeń nie uwzględnianych, jak dotąd, w ocenie bezpieczeństwa użytkowania wyrobów, a związanych z nieodpowiednim sposobem i warunkami ich użytkowania.
Wynikiem wieloletnich prac badawczych jest autorska propozycja metodyki oceny bezpieczeństwa użytkowania wyrobów w środowisku życia dzieci.

 

 

Wykaz dotychczas wydanych pozycji